ለበዳ ኤች ኣይ ኤድስእቲ ካሊእ ስግኣት ትግራይ!

                        (ብሃፍቶም ሃይለ)

ወረርቲ ሓይልታት ጥቅምቲ 2013 ኣ.ግ ንትግራይ ቅድሚ ምውራሮም ዝርግሐ ለበዳ HIV 1.43 ሚእታዊ ነይሩ።በቲ ግዜ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ እቲ ዘጋጠመ ለበዳ ናብ ትሕቲ 1 ሚእታዊ ንክወርድ ዓሊሙ ይሰርሕ ከምዝነበረ ‘ውን ካብቲ ቢሮ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ።ኣብ ዓመት ካብ 800 ሽሕ ክሳብ 1 ሚልዮን ሰባት ብዓመት ምርመራ ይገብሩ ነይሮም።ካብዚኣቶም እቶም 5 ክሳብ 6 ሽሕ ሓደሽቲ ልኹፋት ቫይረስ ኤች ኣይ ቪ ከምዝነበሩን እቲ ቢሮ እዚኣቶም ምስ ሕክምና ብምትእስሳር  መድሓኒት መናውሒ ዕድመ ክጥቀሙ ይገብር ከምዝነበረን ኣብቲ ቢሮ መተሓባበሪ ምልክኻል ተመሓላለፍቲ ሕማማት ፍስሃ ብርሃነ ይገልፅ።ከም ሓበሬታ ፍስሃ እቲ ኲናት ፅንታ ቅድሚ ምጅማሩ ኣብ ትግራይ 46 ሽሕ ሰባት ተጠቀምቲ መናውሒ ዕድመ መድሓኒት ነይሮም።

ጥቅምቲ 2013 ኣ.ግ ሰራዊት ኤርትራ፤ወረርቲ ሓይልታት ኣምሓራን መከላኸሊ ሰራዊት ኢትዮጵያን ኣብ ልዕሊ ትግራይ ቅሉዕ ወራር ጀሚሮም ወሰናወሰን ትግራይ ምቁፅፃር ምስ ጀመሩ ፆታዊ ዓመፅን ፆታዊ ባርነትን ብስልትን ብዝተዋደደ መልክዕን ዝጀመሩሉ ኩነታት ነይሩ።ብፍላይ ሰራዊት ኤርትራ ልዕሊ 1 ሽሕ በቲ ሕማም ዝተለኸፉ ወታደራቱ ብምውፋር ስልታዊ ስውር ፅንታ ይገብር ከምዝነበረ መራኸብቲ ሓፋሽ ዓለም ከይተረፈ ዝፀብፀብኦ ሓበሬታ ነይሩ።ናብ ትግራይ ክኣትዉ ከለዉ ኣብ ብርሰት ስርዓተ ጥዕናን ብፍላይ ድማ ኣብ ትካላት ጥዕና ምንፅፃሮም ድማ ሰለስቲኦም ሓይልታት ትልማዊ ወፍሪ ምልባድ ሕማም ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ከምዝነበሮም የረድእ።

80 ሚእታዊ ግልጋሎት ጥዕና ሙሉእ ብሙሉእ በሪሶም።እቶም ዓበይቲ መሳርሒታት ሕክምና ካብ ምዝራፎም ብተወሳኺ ቀረብ ኮንዶም፣መከላኸሊ ፅንሲ፣መናውሒ ዕድመ መድሓኒትን ካልኦት ቀረባትን ‘ውን ናብ ትግራይ ንከይኣትዉ ተገይሮም።በዚ ምኽንያት እቶም ተጠቀምቲ መናውሒ ዕድመ መድሓኒት ዝነበሩ ሓዊሱ ምስቲ ቫይረስ ዝነብሩ ወገናት ሓሚሞም ግልጋሎት ኣምቡላንስ ‘ውን ንከይረኽቡ ተገይሩ።ካብ 310 ግልጋሎት ወሃብቲ ኣምቡላንሳት እተን 228 ተዘሪፈን(በሪሰን) እተን 82 ጥራሕ ተሪፈን እየን።ጠቕላላ ሓበሬታ ስርዓት ጥዕና ዓንዩ።ካብ ብርሰት ጥዕና  ትግራይ ትኹረት ብምግባር ብዝተገበረ መፅናዕቲ መሰረት ልዕሊ 120 ሽሕ ደቂኣንስትዮ ቀጥታ ብወታደራት ኤርትራ፤ኣምሓራን ሰራዊት ኢትዮጵያን ከምዝተደፈራ ድማ ካብ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ብስልኪ ዝረኸብናዮ የመላኽት።እቶም ዝደፈሩወን ወታደራት ብስልቲን ምውዳድን ሕማሞም ከመሓለልፉን ካብ ኣፈሙዝ ዝተረፈ ህዝቢ ንክበርስን ተገይሩ እዩ።

እቲ መፅነታይ ኲናት ስዒቦም ዝመፅኡ ካልኦት ፈተናታት ‘ውን እቲ ቫይረስ ክጋደድ ምኽንያታት ኮይኖም።ዕፅዋን ክባን ዝፈጠሮም ፀገማት፣ምንቅስቓስ ተመዛበልቲ፣ምብርኻት ፋይቶትነት፣ፀገም መነባብሮ ዝፈጠሮም ናይ ሓዳራት ፍትሕን ካልኦትን ፀገማት ድማ እቶም መጋደድቲ በሪታት ኮይኖም።ኣብዚ ሐዚ ዘለናሉ ብርኪ ‘ውን እንተኾነ ኣብ ትግራይ ንምስፍሕፋሕ እቲ ቫይረስ ዘተባብዑ ብርክት ዝበሉ ተርእዮታት ይበራኸቱ ኣለዉ።ከም ኣብነት ‘ኳ እንተርኢና ምውሳኽ በዝሒ ኣልኮል ዝሰትዩ መናእሰይ፣ምውሳኽ ኣብያተ መስተን ዕፃትን፣ምውሳኽ ሓደሽቲን ነባራትን ወልፊታት፣ኲናት ወለድ ነብሰን ሸይጠን ዝሓድራ ደቂኣንስትዮ፣ምውሳኽ ሕሙማንን ካልኦትን ምጥቃስ ይከኣል።

በዚ ምኽንያት መጠን ብፆታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከምዝወሰኸን ብፍላይ ድማ መጠን ረኽሲ ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ብ5 ሚእታዊ ከምዝወሰኸን ዘረድኡ ተርእዮታት ከምዘለዉ ሓበሬታ ዝሃቡና መተሓባበሪ ምክልኻል ሕማማት ቢሮ ጥዕና ትግራይ ፍስሃ ብርሃነ ይሕብሩ።ብመንፅር ዕድመ ክርአ ከሎ ካብ 15-29 ዓመት ኣብ ዘለዉ መናእሰይ በዝሒ ምልባድ ይርአ ድማ ኢሎምና።ትግራይ ኣብቶም ዝሓለፉ 3 ዓመታት ካብ ዓለም ብዘጋጠማ ተነፅሎ ሓበሬታታት ጥዕና ከምዘይነበሩን መመርመሪ ኪታት ‘ውን ከም ሃገር ተቀይሮም ፀኒንሖምን።ኣብዚ ሐዚ ‘ዋን ግን ሰብ ሙያ ጥዕና ስልጠናታት ተዋሂቡዎም ናብ ስራሕ ኣብ ምእታው ስለዝርከቡ መወዳእታታት ነሓሰ 2015 ኣ.ግ ሓድሽ ፀብፃብ ለበዳ እቲ ሕማም ክህሉ ይኽእል እዩ ከም ምንጪ ሓበሬታና።ኣብዚ ዋና ተቓላዕቲ ዝኾኑ ድማ ፋይቶታት፣ገናሕቲ ዓበይቲ ተሽከርከርቲ፣ተኸደንቲ ደምቢ ኽዳን(ፖሊስ፣ምልሻን ተሃነፅቲ ሕግን)፣መድሓኒት ባዕሎም ብመርፍእ ዝወስዱ፣ ሰራዊት፣መዓልታዊ ሸቃሎ፣ ካልኣይ ዝተመርዓዉን መሰላትን እዮም።

ምስቲ ነባራዊ ኩነታት ትግራይ ክርአ እንተሎ ድማ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ መንግስቲ እቲ ለበዳ ንምዕጋት ይኹን ንምክልኻል ወይ ምድሓንስ ይትረፍ እቶም ምስቲ ቫይረስ ዝነብሩ ወገናት ውን ንምሕብሓብ ዓቕሚ ዘለዎ ኣይመስልን::እዚ ማለት ሓለፍነት ምድሓን ህይወት ወለዶ ትግራይ ኣብ ኢድ ሕድ ሕድ ውልቀ ሰብ ዝግደፍ ይኸውን ማለት እዩ::ብኻሊእ ኣገላልፃ ድማ እታ እንሓልማ መፃኢት ትግራይ ክነግህዳ እንተደሊና መጀመርታ ጥዑይ ወለዶ ክንውንን ይግባእ::

ምስቲ ዘለናሉ ቅንያት ኣሸንዳ ክነዛምዶ እንተለና ብዓል ኣሸንዳ ከም ሃይማኖታዊ ወይ ታሪኻዊ ብዓል ከይኮነስ መልክዑ ቀይሮም ንመንገዲ ብርሰት ትውልዲ ዘውዕሉዎ/ኦ መናእሰይ ይበራኸቱ። ብፍላይ ደቂ ኣሸንዳ ካብ ንኤች ኣይ ቪ ኤድስ ንላዕሊ ንጥንሲ ይፈርሓ ከም ሓበሬታ ቢሮ ጥዕና ትግራይ። ኣብ ደቂ ኣሸንዳ በዝሒ መስተ ኣልኮሆል፣ኮንዶም ዘይምጥቃም፣ዘይምዕቃብን ዝመሳሰሉ ሸለልትነታት ይስትውዓሉ እዮም። ከም ተጋሩ ብርክት ዝበሉ ሕልሚታት ጋህዲ ንምግባር ናብ ቅድሚት ኣብ እንስድረሉ ግዜ ጥዑንኡ ዝተሓለወ መንእሰይ ክህልወና ግድን እዩ።

ካብዚ ብተወሳኺ ሓደ ህዝቢ ንቑሕነቱ ዝምዘን መጀመርታ ጥዕንኡ ዝሓለወ ክኸውን እንተሎ እዩ’ሞ ሚድያታት፣ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያን ካልኦት መዳርግቲ ኣካላትን ጠመተ ገይረን ክሰርሓሉ ይግባእ መልእኽቲና እዩ።

ፍልፍል ሓበሬታ፦(ሓላፊ ቢሮ ጥዕና ትግራይ ዶር ኣማኑኤል ሃይለ፤መተሓባበሪ ምክልኻል ተመሓላለፍቲ ሕማማት ኣይተ ፍስሃ ብርሃነ)

መትከላዊነት ሕላገትና እዩ!

ኣያም ሚድያ

ኣያም ዝብል ቃል ብስሕበት ኣቕልቦ ዝግለፅ ብሌን ልቦና የመልኽት። ዝኾነ ሰብ "ኣያም በል" እንተይሉ ልቢ በል፣ ኣስተውዕል፣ ኣስተብህል፣ ቀልቢ ግበር እዩ ዝብል ዘሎ።
ኣያምታ ፦ትኹረት ፣ኣቓልቦ፣ ርእዮትን ኩለንተናን እዩ።

https://www.ayyammedia.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *